W bieżącym (1/78/2012) numerze

ZAGRANICA

Ewa Górecka - Samobójstwa kobiet w kulturze patriarchatu

W społeczeństwach patriarchalnych, gdzie absolutną władzę sprawują mężczyźni, kobiety doświadczają ogromu przemocy fizycznej, psychicznej i seksualnej, która prowadzi ofiary do silnych depresji i wymuszonych samobójstw. Najbliższa rodzina, która powinna być azylem i ostoją, często staje się sprawcą zabójstw maskowanych jako "samobójstwa honorowe". Odebranie sobie życia paradoksalnie staje się dla kobiet próbą pokazania, że mają prawo do pokierowania własnym życiem i przeznaczeniem.

Bartłomiej Majchrzak - STOP przemocy w Irlandii

W społeczeństwach multikulturowych rozwiązywanie problemów związanych z przemocą wymaga współdziałania wielu służb i zmian w systemie pomocy, dostosowanych do dynamicznie rozwijającej się rzeczywistości. Doświadczenia irlandzkie pokazują, że zapewnienie dobrze skoordynowanych działań przeciwdziałających przemocy nie jest zadaniem łatwym, ale możliwym do wykonania.

Silvia Cigoli (tłum. Bożena Długosz) - Stalking po włosku

Ewa Gedrys - Nowe prawo na Litwie

Wyniki badań Eurobarometru w 2010 r. pokazały, że 50 proc. kobiet na Litwie doświadcza przemocy w najbliższym otoczeniu. To jest największy wskaźnik w całej Unii Europejskiej. Zdaniem Jüraté Šeduikiené, kierowniczki Centrum Informacyjnego Kobiet, jedynie 10-11 proc. kobiet doświadczających przemocy decyduje się zwrócić z prośbą o pomoc do policji.

EDUKACJA SEKSUALNA

Alina Synakiewicz - Instytucje publiczne w Polsce wobec problemu gwałtu

Z badań przeprowadzonych przez fundację Feminoteka wynika, że działania instytucji publicznych na rzecz kobiet, które doświadczyły gwałtu są fragmentaryczne, chaotyczne, opierają się na wyrywkowej wiedzy i nie pozwalają na podjęcie tematu gwałtu w perspektywie systemowej. Brakuje instytucji wyspecjalizowanych wyłącznie do pracy z ofiarami gwałtów oraz współpracy pomiędzy rozmaitymi instytucjami i organizacjami, do których zgłaszają się zgwałcone kobiety.

Iwona Nowowiejska - Seks ma swoje prawa

Teoretycznie każdy wie, co to znaczy seks i czym jest seksualność, ale co kryje się pod pojęciami: zdrowie seksualne, edukacja seksualna czy też prawa seksualne, nie jest już wcale takie oczywiste.

Bernadeta Jabłońska - Seksualność osób niepełnosprawnych intelektualnie
Edukacja i ochrona przed przemocą

Aktywność seksualna osób niepełnosprawnych służy zaspokajaniu wielu potrzeb psychicznych: miłości, akceptacji, uznania, szacunku, bezpieczeństwa, samorealizacji. Tymczasem fakt ten jest ignorowany w odniesieniu do osób upośledzonych umysłowo. Osobom niepełnosprawnym albo odmawia się prawa do edukacji i rozwoju seksualności albo stają się one ofiarami przemocy seksualnej.

PRAWO

Monika Płatek, Grzegorz Wrona - Kobieta zawsze płaci

Tytuł zapożyczony został z książki Janusza Makarczyka, polskiego dyplomaty, który wykazywał rzadko spotykaną wrażliwość na sytuację społeczną kobiet. To Makarczyk wydał w 1959 r., pod takim właśnie tytułem książkę, która opisała wzory i praktyki dyskryminacji kobiet obecne w każdym zakątku świata. I chociaż minęło ponad pół wieku, chociaż wiemy więcej i obwarowani jesteśmy konwencjami, dyrektywami, ustawami i zaleceniami zakazującymi dyskryminacji kobiet, nadal co minutę z powodu komplikacji związanych z ciążą i porodem umiera na świecie jedna kobieta. To ponad pół miliona kobiet każdego roku, czyli więcej ofiar niż pochłania HIV/AIDS i malaria razem wzięte. I nie ma co się oszukiwać, rzecz nie dotyczy tylko krajów zacofanych i odległych.

Agnieszka Olszewska - Prawne zasady funkcjonowania zespołów interdyscyplinarnych

W odniesieniu do systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie aktem prawnym o szczególnym charakterze jest ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Dokument ten niewątpliwie był wyrazem postępu w dziedzinie ochrony ofiar przemocy w rodzinie. Długo oczekiwana nowelizacja tych przepisów została dokonana ustawą 10 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2010 nr 125 poz. 842), która weszła w życie 1 sierpnia 2010 r. Ustawa ta wprowadziła szereg zmian odnoszących się do ochrony ofiar przemocy w rodzinie. Na gminy nałożono obowiązek podejmowania działań na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie, w szczególności w ramach pracy w zespole interdyscyplinarnym.

KOŁA RATUNKOWE

Hanna Wieloch - Samodzielność finansowa ofiar przemocy w rodzinie

Przemoc przekłada się na wiele aspektów życia ofiary, pogarszając funkcjonowanie kobiet na rynku pracy, w życiu rodzinnym oraz publicznym. Liczne badania przeprowadzone w tej grupie kobiet pokazują, iż jedną z największych barier na ich drodze do uwolnienia się z krzywdzącego związku jest brak niezależności ekonomicznej.

Liliana Otręba - Kobieta po WenDo idzie tam gdzie chce!

"Do" tłumaczone z japońskiego oznacza drogę. WenDo to droga dla kobiet, które decydują się na zmiany w swoim życiu i chcą zadbać o swoje bezpieczeństwo. WenDo jest sztuką samoobrony i asertywności opracowaną przez kobiety dla nich samych. Podczas 12-godzinnego treningu kursantki uczą się prostych i skutecznych technik obrony psychicznej oraz fizycznej.

Ewa Bilsa - Klientki mają głos
Opinie o warszawskich placówkach pomagających ofiarom przemocy

Na zlecenie Biura Polityki Społecznej m.st. Warszawy firma Edukator w maju i czerwcu 2011 r. przeprowadziła badania, w których klientki warszawskich instytucji pomagających ofiarom przemocy w rodzinie dzieliły się swoimi opiniami na temat funkcjonowania tego systemu.

Marta Szymanek - Uruchomić zegar
Asystent osoby starszej doświadczającej przemocy

Autorski projekt wsparcia osób starszych prowadzony w Ośrodku Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola m.st. Warszawy przyczynił się do kompleksowego i skuteczniejszego udzielenia pomocy rodzinom w trudnej sytuacji, borykającym się z problemem alkoholowym i przemocą. Dzięki pracy asystenta osoby starszej obraz rodziny stał się pełniejszy, co ułatwiło zaplanowanie działań z zakresu pogłębionej pracy socjalnej.

NASZE LEKTURY

Artykuł wstępny

Drogie Czytelniczki i Drodzy Czytelnicy

Na początek roku kilka informacji zapowiadających działania, które w najbliższych miesiącach będą miały miejsce:

• Przestępstwa seksualne - po wielu latach lobbingu wracamy do tematu zmiany trybu ścigania przestępstwa gwałtu (art. 197 kk). Badania wiktymologiczne prowadzone przez prof. Beatę Gruszczyńską oraz raporty organizacji pozarządowych (w tym numerze prezentujemy część wyników z ubiegłorocznego raportu Fundacji Feminoteka) pokazują, że praktyka ścigania i penalizacji tego przestępstwa jest wysoce niezadowalająca. Prof. Eleonora Zielińska zwraca od dawna uwagę, że w Polsce gwałt jest jedyną zbrodnią w Kodeksie karnym, która ścigana jest na wniosek osoby pokrzywdzonej, co stwarza pole do nacisków na ofiarę. A przypomnieć trzeba, że są osoby pokrzywdzone tym przestępstwem, które nie mogą złożyć takiego wniosku (dzieci między 15. a 18. r.ż.) lub z dużym prawdopodobieństwem nie będą tego w stanie zrobić skutecznie (osoby niepełnosprawne intelektualnie). Tym bardziej cieszy inicjatywa pani pełnomocnik rządu ds. równego traktowania kobiet i mężczyzn Agnieszki Kozłowskiej-Rajewicz, aby rozpocząć zmianę trybu ścigania z wnioskowego na ścigane "z urzędu".
• W wielu krajach Europy toczą się wewnętrzne dyskusje nad podpisywaniem "Konwencji Rady Europy w sprawie przemocy wobec kobiet" (pisaliśmy o niej w nr 6/2011). Polska (choć prace nad Konwencją rozpoczęły się właśnie w Warszawie) ma problem z jej podpisaniem właśnie ze względu na anachroniczny już w Europie tryb ścigania przestępstwa gwałtu. To problem formalny, ale poza nim wiele należy także zmienić w świadomości społecznej na temat przyczyn i skutków przemocy wobec kobiet, w tym przemocy w rodzinie. I w tej sprawie możemy pomóc działaniom na szczeblu rządowo-parlamentarnym. Twórzmy przychylny klimat dla tej problematyki w swoich środowiskach lokalnych
• Trwa wdrażanie zapisów nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie z czerwca 2010 roku. Dane zbierane przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej pokazują, że w większości gmin powstały zespoły interdyscyplinarne i zostały przygotowane gminne programy przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy. Teraz bardzo ważne jest, aby zespoły umiejętnie koordynowały procedurę "Niebieskich Kart" oraz podnosiły jakość działań merytorycznych.

Pamiętajmy, że pomoc osobom doznającym przemocy w rodzinie to nie tylko system działań prawnych (oby skutecznych i szybkich) i wsparcia psychologicznego, to także szukanie nowych metod przywracania tych osób do wszystkich ról życiowych - ról rodzinnych, pracy zawodowej, życia społecznego, aktywności obywatelskiej. Nas po prostu nie stać, aby przemoc w rodzinie wykluczyła osoby pokrzywdzone z rynku pracy i społeczeństwa.

Pożytecznej lektury!

Serdecznie dziękujemy Joannie Burek, która od 1999 roku pełniła funkcję sekretarza redakcji naszego pisma. Każdy z 77 numerów pisma wydanych w tym czasie wiele zyskał dzięki Jej czujnemu oku i mądrym decyzjom. Joanno - w imieniu swoim, Autorów i Czytelników - serdecznie dziękuję!

Renata Durda